جهت گیری "شک" به سمت نسبیت در اخلاق

نقد "ویلج وویس" بر فیلم "شک"

من در 12 دسامبر سال 1980، دانشجوی فوق لیسانس در بوستون بودم.همان حول و حوش بود که به من خبر رسید که یکی از استادان برجسته ای که می شناختم به اتهام ازار جنسی یکی از دانشجویان دستگیر شده است.من از شنیدن این خبر اصلا شگفت زده نشدم چون این فرد با دیدن هر زنی به هر تلاشی برای نزدیک شدن به او تن در می داد.پس از چند مدت بازجویی خصوصی، او که از لحاظ روانی نامتعادل بود از همه ی اتهامات تبرئه شد.بسیاری از انجمن های محلی حمایت از حقوق زنان به علت شخصیت متزلزلش ،او را مقصر نمی دانستند.نتایج حاصل از این اتفاق،تاثیر زیادی بر من گذاشت.بنابراین با نوعی حس همدردی به تماشای "شک" جان پاتریک شنلی نشستم.فیلم همان اقتباس از نمایش پرجایزه شنلیست و در مورد راهبه ی کاتولیکیست که به کشیشی به خاطر سوء استفاده جنسی از کودکی مشکوک می شود.
در زمانه ای که خبررسانی تا حد زیادی در دست وبلاگ نویسانی است که به پوشش خبر بیشتر از جستجو درباره ی موضوع موردنظر اهمیت می دهند،هر فیلمی که به قضاوت زود هنگام انسان ها بپردازد ، بحث انگیز خواهد شد." شک" هم به صورت حاشیه ای و با هدف به ابهامات اخلاقی پرداخته و تمرکز اصلیش را روی گناهان پیرزن پرحرف فضولی گذاشته که برای رسیدن به هدفش در مقابل کلیسای کاتولیکی که اعضای گرداننده اش را مردان تشکیل می دهد از کوچک ترین تلاشی کوتاهی نمی ورزد.فیلم با موضوعی به روز،بازیگرانی برجسته و فیلمبرداری شکیل راجر دیکنز به عنوان رقیب اصلی اسکار شناخته می شود.اما مشکل اصلی اینجاست که فیلم در دستان شنلی تنها پیچیده به نظر می رسد.
وقتی که باران همراه با تگرگ در فضای خفه ی مدرسه ی کلیسایی برانکس شروع به باریدن می کند،خواهر جیمز(ایمی ادامز) جوان وترسو که از رابطه ی نزدیک پدر فلین (فیلیپ سیمور هافمن) و اولین دانش اموز سیاه این مدرسه(جوزف فاستر) وحشت کرده،شک خود را درباره ی پدر با مدیر مدرسه ،خواهر الویسیوس (مریل استریپ)-شخصیتی جنجالی و عصبانی که کلاهی ترسناک و لباسی سیاه برتن کرده است و انگار که از "فرار جوجه ای" بیرون امده است- در میان می گذارد.خواهر الویسیوس که برای مچ گیری از پدر فلین لحظه شماری می کند ،قبل از اینکه تحقیقات شخصی اش را در مورد پدر اغاز کند مثل یک بیمار پارانویایی ،چشم بسته درباره ی او قضاوت می کند.
نمایشنامه در سال 2005 در اوج رسوایی های جنسی کلیسای کاتولیک نوشته شده و در اواسط دهه ی 60 می گذرد و نگاهی هم به واتیکان دوم و اعتراضات فرهنگی نسبت به انچه نویسنده به صراحت ان را استبداد خشک معرفی می کند،می اندازد.چندین دهه است که مسئله ی ازار جنسی توسط کشیشان مطرح شده اما بسیاری به راحتی از کنار ان گذشته اند و این موضوع برایشان به مسئله مهمی تبدیل نشده است.سوال جالبی که "شک" مطرح می کند این است که سختگیری های سنتی - که حامی سرسخت تجرد کشیش ها بود- یا اسان گیری های جدید سبب وقوع چنین تراژدی ای جلوی چشمان مقامات برتر کلیسا -که نمی خواستند حقیقت را ببینند- شده است؟ پدر فلین که در فیلم شخصیتی سرزنده و ازاداندیش دارد، در حالی دیده شده که می خواسته پیراهن زیر پسری را در کمدش پنهان کند.خواهر الویسیوس در جستجوی دیوانه وارش به دنبال پیراهن-که رفتاری کاملا غیراخلاقی است- به خبر مهمی پی می برد که فاش می کند پدر فلین در طول 5 سال گذشته از این کلیسا به ان کلیسا نقل مکان کرده است.
از دیدگاه من این خبر،دلیل قانع کننده ای برای تحقیقات بیشتر درباره ی موضوع را فراهم می کند.اما از دیدگاه شنلی، حق بررسی رفتار پدر فلین توسط خواهر الویسیوس نسبت به خطاکاربودن پدر فلین، از اهمیت بیشتری برخوردار است.شاید بتوان از تعداد دفعاتی که دوربین سرگردان به سمت سقف مقدس کلیسا حرکت می کند حدس زد که تنها پروردگار است که می تواند به درستی درباره ی این موضوع قضاوت کند.شنلی با نگاهی باز عقیده خود را بیان می کند و تا انجایی که می تواند مرزهای نسبیت در اخلاق را کنار می زند.او در سراسر فیلم از شیوه هایی غیرمعقول و نفرت انگیز برای این هدف استفاده می کند.مثلا صحنه ای کلیدی که خواهر الویسیوس و مادر پسر سیاه پوست با هم ملاقات می کنند برای این پرداخته شده که اه از نهاد تماشاگران برخیزد،اما همین صحنه برای من نامفهوم و شگفت اور بود.
اگر"شک" نقدی بر قضاوت زودهنگام باشد،این نقد به خاطر نگاه پیچیده و دوجانبه شنلی نسبت به زنان کمرنگ شده است.او با دراختیار قراردادن اطلاعات کمی از زندگی شخصی خواهر الویسیوس نه تنها می خواهد به ما بقبولاند که او یک باکره پیر عجوزه و متنفر از مرد است،بلکه مانند انها هم رفتار می کند وبه همین دلیل باید با تغییرات اب وهوایی پایان فیلم – که راهبه پیر، مضطرب در میان برف و یخ محاصره شده است- تنبیه شود.فیلم به خواهر جیمز، معلم تاریخ شنلی تقدیم شده است.اما این تاریخ است که سرانجام شنلی را ناامید می کند:"شک" به طور غیرعمدی نشان می دهد که حد و حدودی در برابر افکار ازاد قرار دارد.با اگاهی نسبت به دانسته هایم تا الان،ارزو داشتم که خفاش های پیر بیشتری مثل خواهر الویسیوس دور وبر ما وجود داشتند تا از بچه های کاتولیک در مقابل غارتگران درون کلیساها محافظت کنند.

•الا تیلر/ویلج ویس
+این یادداشت یکبار در شماره مرداد 88 ماهنامه «فرهنگ و سینما» چاپ شده است.

لينك  - شما هم بنويسيد - 25/5/1388

 هر چه بزرگتر بهتر؟

چگونه هالیوود اعتیادش به بلاک باستر را گسترش داد؟

به نظر می رسد که جمله ی "بزرگ بهتر است"این روزها تبدیل به اعتقاد فیلم سازی هالیوود شده است.اما همیشه این گونه نبوده است.

با روبرو شدن با وجه بیرونی فیلم های بلاک باستر هالیوود جدید و بررسی نتایج جدول فروش،ممکن است از گفتن اینکه تنها فیلم های عظیم برمردم تاثیر می گذارند شگفت زده شویم اگر عکس العمل مردم چنین بود،مجبوربودیم که با نظریه ی ناپسند کارلهینز استاکهاوزن که اعتقاد دارد که حمله به مرکز تجارت جهانی در سپتامبر 2001 "بزرگترین کار هنری است که تابحال وجود داشته است."موافق باشیم.با این وجود به بزرگ نمایی در سینما بیش از حد اهمیت داده شده است.بیشتر فیلم های بزرگ وسرشار از جلوه های ویژه برای مدت کوتاهی مثل فشفشه سروصدا به پا می کنند و بعد در مقابل چشم انداز پهناور تاریخ سینما از پا در می ایند.

گذشته از نظر سنجی ای که در سال 2001 از خوانندگان مجله امپایر-کسانی که به نظر می رسد میانگین سنیشان حول وحوش 12 است-انجام شد و به فیلم جنگ ستارگان به عنوان بهترین فیلم عمرشان رای دادند،اگر کسی به معیار استاندارد در این زمینه مراجعه کند(هر منبع مهمی را دراین زمینه در نظر بگیرید)،تعداد کمی از فیلم های واقعا بزرگ در حقیقت عظیم وباشکوه هستند.یک منبع معتبر در این زمینه،نظرسنجی هر ده سال یکبار سایت اند ساوند است که از سال 1952 اغاز شده است که در ان فیلم ها توسط منتقدان وکارگردانان از سراسر جهان انتخاب می شوند.نتایج گرداوری شده از این نظرسنجی ها به عنوان ده فیلم برتر اینگونه است:رزمناو پوتمکین،قواعد بازی،همشهری کین،ماجرا،هشت و نیم،مصائب ژاندارک،سرگیجه،اتالانت،دزد دوچرخه وژنرال.هیچکدام از این این فیلم ها بلاک باستر(عظیم) نیستند.از میان صدها فیلم در طول 50 سال نظرسنجی این مجله تنها لارنس عربستان،2001:اودیسه فضایی وپدرخوانده قسمت های اول ودوم ظهور قابل توجهی داشته اند.

از اغاز سینما،فیلم هایی بوده اند که بر اساس مقیاس بزرگی ساخته شده اند که در میانشان شاهکارهای بسیاری وجود دارند.در هر حال،در دهه 50 امریکا بود که این تفکیک بنیان گذاشته شد.زمانی که سناتور مک کارتی با عصبانیت در همه جا به جستجو می پرداخت،شخصیت های فیلم ها هیولای یک چشم را در اتاق نشیمن مردم به صورت دشمن واقعی دیدند.وجود تلویزیون به عنوان رقیب مالی هالیوود اثرات خوب و بدی را به ارمغان اورد.یکی از بدترین اثار، واکنش مضطربانه ی صنعت به این تهدید بود که به این عقیده ی نادرست منجر شد که:هرچه بزرگتر،بهتر.عقیده ای که امروزه همچنان رواج دارد.

صنعت سینما با ناامیدی برای فریفتن و دور نگه داشتن مردم از صفحه سیاه و سفید و 21اینچی ،یک سری حیله وتدبیر به عموم مردم عرضه کرد.مبارزه برای بازگرداندن تماشاچیان در سال 1952 با نمایش ارباب دیو به صورت سه بعدی اغاز شد واین همان سینه راماست که به تماشاگران احساس سوار شدن بر یک قطارغلتان هوایی را داد.در1953،سینماسکوپ کمپانی فاکس قرن 20ام با فیلم مذهبی کسل کننده خرقه خودی نشان داد که به دنبال این فیلم کریسمس سفید(1954)در ویستاویژن پارامونت،ودور دنیا در هشتاد روز(1956)،در نسخه 70 میلی متری به نمایش درامد.بعدها تدابیر ناپایدار دیگری مثل Smell-O-Vision و سنسوراند به وجود امدند.

"من بزرگ هستم.این فیلم ها هستند که کوچک شده اند".گلوریا سوانسن بود که در فیلم سانست بلوار(1950)چنین ادعایی کرد.فیلم ها ممکن است که "کوچک" شده باشند،اما پرده ها بزرگتر شده اند.اندازه پرده ،تا حد زیادی،به محتوای فیلم ها این موضوع را دیکته کرد که شوالیه های میزگرد،سرزمین فراعنه وهلن قهرمان تروا پرده ها را پر کنند،اگر نه سینماها را.تنها تعدادی از کارگردانان امریکایی،بخصوص نیکولاس ری،الیا کازان و اتو پرمینجر ثابت کردند که سینماسکوپ می تواند چیز باارزشی باشد نه یک مانع.بااینحال،برجسته ترین نمونه های استفاده از پرده عریض از جاهای دیگر سربراوردند:ژاپن(شوهی ایمامورا،ازمیان بسیاری دیگر)،فرانسه:(مکس افولس،ژاک تاتی) و روسیه(جولیا سالنتسیوا).

در دهه 50 در امریکا،عامل جذاب تری برای دور کردن مردم از دستگاه های تلویزیون و جذب کردن انها به سمت سالنهای سینما وجود داشت.موضوعات بحث برانگیز و بزرگسالانه که از نظر اسپانسرهای تجاری تلویزیون برای خانواده نامناسب پنداشته می شد،می توانست در سینما به نمایش در بیاید.این موضوع سبب شد که نوعی اسان گیری از طرف مدافعان حقوق اخلاقی که هالیوود برای مدت زیادی با انان دست به گریبان بود،به وجود اید.به گونه ای کنایه امیز،تلویزیون ،هالیوود را با برخی از بهترین فیلم های دوران-که به وسیله اولین نسل از فیلمنامه نویسان وکارگردانان که از طریق استودیوی تلویزیون به دنیای سینما پا گذاشته بودند-تامین کرد.سپس مانند حالا،به نسبت فیلم های کوچک بودند که در مقابل تولیدات چند میلیون دلاری فانتزی، تحسین منتقدان را برانگیختند.

+چند خط از مطلب اصلی ترجمه نشده است.

+مطلب زیر را هم بخوانید:

http://www.cinetmag.com/Hamed/Default.asp?WID=422

+ترجمه از:گاردین-رونالد برگن

لينك  - شما هم بنويسيد - 21/4/1388